‘Met een complotdenker debatteren, is zo goed als onbegonnen werk’

Hoe aangrijpender de gebeurtenis, hoe hardnekkiger de complottheorie. Zo blijft de moord op John F. Kennedy voer voor complotdenkers, net als de aanslagen op de Twin Towers. In 9/11 20 jaar complotdenken houdt Brecht Decoene ‘de waarheidszoekers’ tegen het licht. “Met een complotdenker debatteren, is onbegonnen werk.”

“De manier waarop het 9/11-complotdenken tot een grote internationale 9/11 Truth movement uitgroeide, is heel bijzonder”, vindt Brecht Decoene, moraalfilosoof en expert kritisch denken. “Complottheorieën gedijen vaak bij religieuze eindtijdenkers die overal codes en woordspelletjes ontwaren. Ze bekijken actuele gebeurtenissen door een esoterische bril en bespeuren complotten waarbij de Antichrist en de zogenaamde illuminati en hun ‘Nieuwe Wereld Orde’ de hoofdrol spelen. Maar meteen na 9/11 bleef het bij religieus rechts opvallend stil.”

Hoe kwam dat?

“Wellicht had dat te maken met gevoelens van patriottisme. De kritiek kwam die eerste jaren vooral uit Europa en uit linkse hoek. Progressief Amerika hield niet van die rechtse president George W. Bush. Vanaf dag één uitte een klein aantal linkse truthers of waarheidszoekers vermoedens dat er explosieven gebruikt waren om de WTC-torens gecontroleerd op te blazen.”

En dat 9/11 dus een inside-job was?

“Volgens hen had de Bush-regering voorkennis. De intellectuele inspirator van de linkse truthers was theologieprofessor David Ray Griffin met zijn in 2004 verschenen boek The new Pearl Harbor. Hij staat aan de wieg van de twee strekkingen binnen de 9/11-truthers: Let It Happen On Purpose (LIHOP) en Made It Happen On Purpose (MIHOP). LIHOP gelooft dat de Bush-regering de plannen van Al Qaida kende, 9/11 als dé kans zag voor het uitvoeren van haar verborgen buitenlandse agenda en de aanslagen daarom liet gebeuren. MIHOP stelt dat topleden op het hoogste niveau de aanslagen planden en uitvoerden. Met als doel: een reden creëren om een oorlog te starten tegen Afghanistan en Irak om zo controle over de olie te krijgen.

“In 2004 kwam ook Michael Moores succesvolle documentaire Fahrenheit 9/11 uit over de banden tussen de families Bush en Bin Laden. De linkse Moore schoof geen samenzweringstheorie naar voor, maar flirtte ermee door zijn suggestieve montage en manier van vragen stellen. Niet lang daarna begonnen ook steeds meer truthers aan de rechterzijde de 9/11-complottheorieën te omarmen.”

Is het officiële discours over 9/11 dan zo solide?

“Toch wel. De basis daarvoor is het zeer degelijke onderzoeksrapport van de National Commission on the Terrorist Attacks Upon the United States. Maar ook een boek als The looming tower van Pulitzer Prize-winnaar Lawrence Wright verschaft veel inzicht.

“Amerika was zwaar vernederd en sommigen waren niet bereid om in de 9/11-commissie alle documenten op tafel te leggen. Ze wilden hun blunders niet zomaar op straat gooien. Daarom moest er druk gezet worden met bevelschriften en nieuwe wetgeving. Dat voedde de achterdocht van de complotdenkers: ‘Zie je wel dat ze van alles te verbergen hebben!’ Terwijl het falen van de veiligheidsdiensten eerder te maken had met onbekwaamheid, verwarring en vergissingen. Dat klinkt natuurlijk niet zo interessant als een doelbewust complot.”

Of iemand er linkse of rechtse opvattingen op na houdt, maakt eigenlijk niet zoveel uit: iedereen is vatbaar voor complottheorieën?

“Zeker. De ene theorie gedijt dan weer beter aan de rechterkant van het spectrum, de andere aan de linker. Zo vind je bij rechts vooral klimaatontkenners en complottheorieën over de islam. Samenzweringstheorieën over big pharma, genetisch gemodificeerde organismen (GGO) of het kapitalisme scoren dan weer goed bij aanhangers van links.”

Aan welke kant van het politieke spectrum situeren zich de complottheoretici over corona?

“Corona is één van die zeldzame thema’s die net als 9/11 beide kanten aanspreekt. Rechtse libertairen willen in hun vrijheid niet beknot worden: mondkapjes en lockdowns met winkelsluitingen staan haaks op hun ideologie. Linkse spirituelen hebben het moeilijk met de vaccins. Hun lichaam moet rein blijven; vreemde stoffen verstoren het natuurlijk evenwicht. Andere progressieven wijzen dan weer op het vele geld dat sommigen met die vaccins trachten te verdienen.

“Precies een jaar geleden was er in Berlijn een grote betoging tegen de coronamaatregelen. Demonstranten van het extreemrechtse Pegida en neonazi’s liepen er hand in hand met hippies, esoterici en spirituelen. Zo ontstond de ‘nazihippie’. Die versmelting van links en rechts vormt natuurlijk hét recept voor de ‘ideale complottheorie’. Want hoe meer mensen zich aangesproken voelen, hoe succesvoller ze wordt.”

De essentie van een complottheorie is altijd dat er een elite of hogere macht in het verborgene aan de touwtjes trekt?

“Altijd zit er iets of iemand verborgen achter het gordijn. Trek dat open en wat zie je? Een nieuw gordijn waar iemand anders zich achter schuilhoudt. Zo blijven we natuurlijk bezig. Want ook al verschaft de overheid informatie, nooit is dat volgens de complotdenker de hele waarheid: ‘Ze houdt nog iets achter.’”

Een discussie met een complotdenker win je nooit?

“Met iemand met een échte complotmentaliteit debatteren, is zo goed als onbegonnen werk. Want elk bewijsstuk dat jij aanhaalt, ziet de complotdenker als een bewijs van zijn gelijk. Je kunt het vergelijken met getuigen van Jehova die geloven dat de evolutietheorie bedacht is door de duivel. Als jij tegen zo’n getuige argumenten voor de evolutietheorie aandraagt, zal hij jou zien als een gezant van Satan die zijn geloof op de proef komt stellen. Zo versterk je alleen maar zijn overtuiging in plaats van hem tot andere gedachten te brengen.

“De grote complotgoeroes geef je best niet te veel aandacht. Zij zijn de échte truthers die zich helemaal in hun theorie hebben ingegraven. De kans dat je hen ooit tot inzicht brengt, is bijzonder klein. Als ze wel van gedacht zouden veranderen, worden ze uitgespuwd door hun eigen achterban.”

Complotdenkers trekken in hun geschriften en documentaires citaten uit hun context en knippen en plakken om hun theorie te laten kloppen. Zijn ze zich ervan bewust dat ze de boel belazeren of geloven ze het écht?

“Ik kan niet in hun hoofden kijken en weet niet of ze beseffen dat ze oneerlijk bezig zijn. Mensen zijn sowieso in staat tot zelfbedrog.

“In 2005 bracht de op dat moment 21-jarige Dylan Avery de documentaire Loose change uit. De kern van zijn betoog is dat op 9/11 de schade aan het Pentagon niet door een neerstortend vliegtuig veroorzaakt is, dat iets anders dan de vliegtuigen de Twin Towers naar beneden bracht, en dat het in 2001 onmogelijk was om met een gsm vanuit een vliegtuig te bellen. Later geeft hij in een interview toe dat er fouten in de documentaire zitten. ‘We hebben ze er opzettelijk ingestopt’, beweert hij. ‘Critici verguizen ons daarvoor, terwijl het onze bedoeling was om mensen aan het denken te zetten.’ Dat is alsof je op een mondeling examen tegen de prof zegt: ‘Ik antwoordde fout om te checken of u wel aan het opletten bent.’ Zo maak je van een fout een deugd. Complottheoretici hebben daar een handje van weg. Maar of ze dat zelf nog geloven?

“Complotdenkers bespeuren overal intenties. Natuurlijk heeft alles een reden, alleen wil dat niet zeggen dat er een doel achter elke reden zit. Ze verbinden ook alles aan elkaar en hanteren een magisch denkkader. Zelfs atheïsten en hyperrationele mensen laten zich daar wel eens door vangen.”

U ook?

“Jawel. Ook al verdiep ik me dagelijks in kritisch denken, toch ben ik soms gevoelig voor magisch denken. Stel dat ik geïnteresseerd ben in een tweedehandstrui die ik prachtig vind en dat de verkoper zegt: ‘Prima. Hij was nog van Marc Dutroux.’ Ik ben er vrij zeker van dat ik dan vriendelijk bedank, ook al krijg ik de verzekering dat die trui minstens vier keer gewassen is. Met mijn verstand weet ik dat Dutroux himself niet in die trui zit, maar toch.”

Brecht Decoene, 9/11, 20 jaar complotdenken, ASP, 176 blzn, 19 euro

Bio

  • Geboren in 1980 in Roeselare
  • Moraalfilosoof met grote interesse in kritisch denken versus complotdenken
  • Geeft lezingen en schrijft opiniestukken
  • Publiceerde in 2016 over complottheorieën Achterdocht tussen feit en fictie

© Jan Stevens

Eén gedachte over “‘Met een complotdenker debatteren, is zo goed als onbegonnen werk’”

  1. Beste Jan Stevens,
    Dank voor je stuk. Moeilijk wel! Moeilijk onderwerp!
    De betekenis van het woord complotdenkers is erg vaag; de waarheid zit tegenwoordig misschien ergens in het midden? Zijn er zoveel nuances in de persoonlijkheid van een ‘complotdenker’ net zoals die nuances bestaan bij dokters of politiekers bevoorbeeld? Waarheid is zeker al lang niet meer op een objectieve wijze in kranten, televisie en radio te lezen of te horen; die houden voet bij stuk bij een bepaalde, meestal oninteressante standaard. Om goede info te vinden ga je best niet meer naar Nederlandstalige sites helaas, maar best naar de betere Engelse. Die zijn ook niet meer te vinden via de Google kanalen. Dat er daar zoveel weggehaald wordt daar is op zich een teken aan de wand. We moeten die ‘complotdenkers’ niet zomaar meer wegzetten als zij, de idioten. Van : ‘ Wij zijn ok en jij bent dat niet want jij luistert niet, jij bent dus een idioot…een complotdenker! Sommigen onder hen zien zaken en zijn soms ‘the canaries in the coalmine’. Het woord complotdenker is té dogmatisch om nog te gebruiken. Het is té oppervlakkig. Als we allen de regels volgen volgens de voorgeschreven ‘good governance’ duikelen we sneller in het grote gat waar de maatschappij nu zeer snel induikt; Terwijl grote industriën en technologiën mensen, landschappen, dieren, insecten, en de ruimte met een rotvaart onder het beton en nieuwe ongeteste producten bedelven, blijven de journalisten maar zwijgen. De whistleblowers proberen te praten! Proberen… want de laag beton stijgt snel.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s