“Op kaal worden rust een groter taboe dan op seks”

Jules Smedts is Vlaanderens meest gerenommeerde haarwerkspecialist; Coen Gho is Nederlands succesvolste haardokter. Hun levenswerk: kalende beroemdheden en gewone medemensen van nieuw haar voorzien. De ene met een kwaliteitsvolle pruik, de andere met haarstamceltransplantatie. “Alle mannen en vrouwen raken hun pruik beu”, vindt Gho. “Haarstamceltransplantatie wordt rooskleuriger voorgesteld dan het is”, zegt Smedts.

 

Jules Smedts, ambachtelijk haartovenaar – “Vrouwelijke BV’s pakken liever met hun borstvergroting uit dan met hun haarwerk”

Haarwerken Smedts in Boom ziet er op het eerste gezicht uit als een doodgewoon kapsalon. Net alsof al wie er naar binnen stapt, vast van plan is er zijn haar te laten knippen. Dat is alleen voor sommige klanten gedeeltelijk waar. De meeste bezoekers komen hier niet voor een permanent of kleurspoeling, maar zijn hun kaalheid moe en verlangen naar een bos golvend nieuw haar.

“Mijn vader opende de zaak op dit adres in 1937”, zegt haarwerkspecialist Jules Smedts (65). “Toen was het nog echt een heel gewoon kapsalon. Begin jaren zeventig bouwde ik het om tot een volwaardig haarwerkbedrijf.”

Jules is net als zijn vader François kapper van opleiding. “Vader voerde pruiken in uit Duitsland, maar ik vond die lelijk. Ik ging op zoek naar beter materiaal, trok op prospectie naar Azië en trof er een uitgebreid aanbod aan kwaliteitsvol mensenhaar aan. De perfecte grondstof voor onze haarwerken.”

Jules haat het woord ‘pruiken’. “Dat klinkt verschrikkelijk denigrerend. Mensen hadden het vroeger meesmuilend over een ‘toupet’ of een ‘perruque’. Ik spreek altijd over ‘haarwerken’.”

 

Een man of vrouw met duidelijk zichtbaar een pruik op, is geen gezicht.

Jules Smedts “Van zodra je kan zien dat iemand een haarwerk draagt, is het een slecht product. Maar ik ben er zeker van dat ook in jouw kennissenkring mensen al jaren een haarwerk dragen zonder dat jij er ooit iets van gemerkt hebt. Helmut Lotti was zeventien jaar klant bij ons. Niemand wist dat. Niemand had door dat hij een haarwerk droeg. Als je een foto van de huidige Helmut ziet, lijkt hij toch verdacht veel op Vladimir Poetin? (lacht) Toen Lotti nog onze haarwerken droeg, had hij succes. Hij hertrouwde met zijn derde vrouw, zij vond dat hij zijn haarwerk moest afzetten en veranderen van repertoire. Sindsdien hoor je amper nog iets van hem.”

 

Zitten er veel BV’s onder uw cliënteel?

Smedts “Toch wel. Veel BV’s willen niet met hun kaalheid in de openbaarheid komen. Over hen mag ik niets zeggen; dat is mijn biechtgeheim. Ik praat alleen over degenen die er zelf voor uitkomen of wier ‘geheim’ ooit de pers gehaald heeft. Ex-wielrenner Johan Museeuw is hier klant. Het is nu een tijdje geleden dat ik hem ontmoet heb; hij soigneert zijn haarwerk zelf. In 2012 beweerde Danny Fabry tegen een journalist van Dag Allemaal dat hij een haartransplantatie had ondergaan in Nederland. Die journalist belde me: ‘Zou het kunnen dat Danny Fabry’s nieuw haar van over de grens komt?’ Ik viel bijna van mijn stoel van verbazing. ‘Danny is al meer dan twee jaar klant bij ons. Hij heeft helemaal geen transplantatie gehad.’ Tot dan had niemand gezien dat hij een haarwerk droeg, zelfs zijn eigen familieleden hadden het niet door. Het was dus vakwerk. ‘Ik draag een haarwerk’, klonk blijkbaar als een grotere schande dan: ‘Ik heb een haartransplantatie ondergaan.’ Nadien is Danny zich komen verontschuldigen.”

 

Rust er sowieso een groot taboe op kaal worden?

Smedts “Ja, een groter taboe dan op seks. Mensen vinden het lastig om te vertellen wat ze allemaal in bed uitspoken, maar ze vinden het nog veel lastiger om over hun kaalheid te spreken. Vraag maar eens aan een kalende jongen van een jaar of vijftien wat hij daarvan vindt. Als je met een volle haardos gezegend bent, is het makkelijk om stoer te verkondigen: ‘Mij zou het niet storen om kaal te worden.’”

 

Kaalgeschoren mannen kunnen toch ook sexy zijn?

Smedts “Natuurlijk zitten er knappe koppen tussen die kerels met een volledig kaalgeschoren hoofd. Maar al die andere kale heren die door moeder natuur niet gezegend zijn met een mooi gezicht, hebben wél een gigantisch probleem. De blikken van de dames verraden dat ze hen helemaal niet sexy vinden. Wij hebben een van onze klanten zelfmoord weten plegen; kaal worden had hem in een zware depressie geduwd.”

 

Zijn kaalheid was uitgegroeid tot een obsessie?

Smedts “Bij veel mensen is dat zo. Ook sommige van onze klanten hebben een dwangneurose ontwikkeld en zijn gefixeerd op hun haar. Net zoals er mensen zijn die de deur van de plastisch chirurg platlopen en hun lichaam laten verbouwen terwijl dat niet nodig lijkt. Je kunt met hen daarover uren discussiëren.”

 

U gaat die discussie aan en probeert uw gefixeerde klanten op andere gedachten te brengen?

Smedts “Kijk, ik vind het tof dat mensen die een probleem met hun haar hebben, de weg vinden naar Haarwerken Smedts. Ik heb nu 150 mensen in dienst; in Europa is dit het enige haarwerkbedrijf op dit niveau. Als iemand langskomt, geef ik hem of haar altijd een deskundige uitleg. ‘Ofwel kiest u voor ons haarwerk, ofwel voor een transplantatie.’ Van zodra iemand een afspraak maakt, geeft hij te kennen dat hij een probleem heeft. Wie kaal wordt en zich daarbij neerlegt, belt ons niet. Wij zijn er voor die grote groep voor wie kaalhoofdigheid wél problematisch is. 35% van alle mannen neigt naar kaalheid. Minstens de helft daarvan raakt daardoor in de miserie. Die mensen moéten wij helpen. Waarom denkt u dat zoveel bekende Vlamingen klant bij ons zijn? Ik vind het eerlijk gezegd bizar dat ze er niet over willen getuigen. Vrouwelijke BV’s pakken nog liever met hun borstvergroting uit dan met hun haarwerk.”

 

De BV’s komen hier langs de achterdeur binnen?

Smedts “Hoe weet jij dat? (lacht) We hebben ook aparte cabines voor hen, waar ze in alle discretie hun haarwerk kunnen laten verzorgen. Al stoppen we onze klanten liever niet in een donker hoekje. Een paar jaar geleden hebben we de zaak verbouwd en nu zitten mensen met identieke haarproblemen als ze dat willen samen in een ruimte. Ze beginnen met elkaar te praten en vinden zo begrip en steun.”

 

Wat vindt u van de haartooi van Donald Trump?

Smedts “Hij heeft een heilige schrik om zijn haar te verliezen. Hij draagt het van achter naar voor en kamt het van de ene zijkant naar de andere. In werkelijkheid is hij zo kaal als een biljartbal. Zijn haarconstructie spuit hij vol lak waardoor hij urenlang op zijn hoofd kan staan zonder om te vallen. Als hij uit zijn bed komt, hangt zijn haar tot op de schouders. Hij zou beter eens via Haarwerken Smedts passeren.”

 

In de kamer hiernaast zag ik op een tafel een verzameling dunne plastic doorzichtige halve voetballen, met daaraan vastgeniet plukken haar.

Smedts “Dat zijn de schedelvormen van klanten met stalen van hun echt haar. De vormen zijn even groot als hun kale plek en zijn de basis voor de microdunne kunsthuid waar hun haarwerk op bevestigd zal worden. Als je een haarwerk nodig hebt, kijken we eerst naar het resterende haar. We maken foto’s en houden er rekening mee bij de productie. Als de schedel helemaal kaal is, kleven we het haarstuk vast met medische pleisters. Als er nog haar is, verweven we het haarstuk ermee. Met je nieuwe haar kan je slapen, zwemmen, douchen.”

 

Dat nieuwe haar is mensenhaar?

Smedts “Ja. In één kilo mensenhaar van 45 cm lengte kruipt ontzettend veel werk, zoals selecteren, ontkleuren en opnieuw kleuren. Voor zo’n pakketje betalen wij ongeveer 1500 à 1800 euro. Korter haar kost ons 800 euro. Voor een haarwerk voor mannen gebruiken we gemiddeld 150 gram; voor vrouwen schommelt dat rond de 300 gram. Een haarwerk wordt volledig met de hand gemaakt en is dus zeer arbeidsintensief.”

 

Waar komt dat mensenhaar vandaan?

Smedts “China, India, Spanje, Moldavië… Haarfabrikanten verzamelen het bij kappers en bij mensen die hun haar afsnijden om een centje extra te verdienen. Bij de Indische hindoes is het afscheren van hoofdhaar onderdeel van hun rituelen. Al die bergen haar worden vervolgens op kwaliteit geselecteerd en in aparte partijen verdeeld. Ik reis zelf regelmatig de wereld rond om het meest kwaliteitsvolle haar uit te kiezen. Ik voel de kwaliteit aan de dikte en de zachtheid. Kennis die ik in de loop der jaren heb opgebouwd.”

 

Hoeveel betaalt de klant voor zijn haarwerk?

Smedts “1500 à 1800 euro, afhankelijk van de grootte van het stuk en de lengte van het haar. Als je een doktersbriefje hebt, krijg je van het ziekenfonds 180 euro terug.”

 

U biedt ook haartransplantaties aan?

Smedts “Ja, maar die zijn maar geschikt voor vijf procent van alle kalenden. De kale plekken mogen niet te groot zijn. Bij een transplantatie verplaatsen we haar van de achterkant van het hoofd naar boven. Haar van de achterkant is immuun voor uitval. De wortels zijn anders gestructureerd. Daarom houden kaal wordende mannen altijd een rand haar over.”

 

Groeit het verwijderde haar terug?

Smedts “Nee. Eens de wortel is weggenomen, komt er niets in de plaats. Op één dag kunnen we tot zesduizend haren transplanteren. We hebben daar een chirurg voor in dienst. Een transplantatie lukt altijd, maar als het resterende hoofdhaar dat je nog bezit, ook begint uit te vallen, ben je terug bij af.”

 

Coen Gho ontwikkelde haarstamceltransplantatie. Hij verwijdert niet het gehele haarwortelzakje, maar alleen een klein deel dat stamcellen bevat. Daardoor blijft volgens hem het haar aan de rand intact.

Smedts “Ik vrees dat die transplantatie rooskleuriger wordt voorgesteld dan ze is. Als ze echt zou werken, was ik daar wel als eerste van op de hoogte. Het is heel simpel: met een kaal hoofd kun je honderd jaar worden, met kanker niet. Er worden dus miljarden in onderzoek naar kanker en naar levensbedreigende ziektes gepompt, maar niet in onderzoek naar haaruitval.”

 

Voor vrouwen is kaal worden een nog groter probleem dan voor mannen?

Smedts “Ja. Ons cliënteel bestaat uit 35 procent vrouwen en 65 procent mannen. Veel van onze vrouwelijke klanten hebben dun haar of verliezen hun haar door chemotherapie. We raden kankerpatiënten aan om voor de start van hun behandeling langs te komen. Dan kunnen we voor hen een haarwerk maken dat er identiek uitziet als hun echte haar. We helpen ook brandwondenpatiënten en mensen die hun haar kwijtgeraakt zijn door een ongeluk.”

 

Bestaan er haargroeimiddelen die helpen?

Smedts “Er is niets dat helpt. Alleen de grote farmabedrijven worden daar rijk van. Ooit gooiden ze Minoxidil op de markt: een geneesmiddel tegen de hoge bloeddruk dat als bijeffect heeft dat er een fijn donslaagje begint te groeien als je het op je hoofd smeert. Het product stimuleert haartjes die nog niet afgestorven zijn om even hun kopje boven te steken. Een flacon kost handenvol geld en per maand heb je er drie nodig. Behalve tijdelijk wat dons, levert het geen blijvend resultaat op. Al die wondershampoos houden je haar misschien wel gezond, maar doen het niet groeien. In het beste geval zorgen ze voor een beetje uitstel, maar als haaruitval in je genen zit, word je vroeg of laat toch kaal.”

 

 

Coen Gho, hightech haartovenaar – “Als je kaal wordt, moet je naar Coen”

Dokter Coen Gho (49) helpt in zijn haarklinieken in Maastricht, Amsterdam, Londen, Cap d’Antibes en Jakarta kalende prinsen, koningen, emirs, sjeiks, artiesten, politici en voetballers zoals Wesley Sneijder aan een dos vers haar. Samen met de Rotterdamse professor dermatologie Martino Neumann ontwikkelde hij de haarstamceltransplantatie. Gho bouwde zijn hypermoderne Hair Science Institute in Maastricht ondergronds, onder een schitterend historisch pand aan de rand van de stad. Een aparte celebrity-ingang is er niet. “In dit gebouw zijn ook nog andere praktijken gevestigd, zoals bijvoorbeeld een osteopaat. Bekende mensen kunnen hier net zo goed voor hun spataders langskomen, als voor hun pijnlijke rug.”

 

Het eerste waar u naar keek toen ik daarnet uw kantoor binnenstapte, was mijn kapsel.

Coen Gho “Ja, want je kapsel is nu eenmaal je visitekaartje. Onze haartooi bepaalt waar medemensen ons mee associëren. Maar ook een man met een volledig kaalgeschoren schedel, strak in het pak, kan heel mooi zijn. Ik mag er niet aan denken dat onze kaalhoofdige televisiepresentator Humberto Tan hier morgen voor de deur staat met de vraag hem terug haar te bezorgen. Al hebben de meeste andere burgers toch liever wat meer haar.”

 

U bent een wetenschapper met een gevulde haardos. Waar komt uw persoonlijke fascinatie voor haar vandaan?

Gho “Ik heb geneeskunde gestudeerd en specialiseerde me in dermatologie. Mijn toenmalige hoogleraar in Rotterdam had ‘haar’ als hobby. In 1991 zei hij me: ‘Niemand weet iets over haar.’ Er was ook niemand in geïnteresseerd, want kaalheid is niet dodelijk. Ik heb toen meegewerkt aan een studie over de werking van Minoxidil. Dat onderzoek resulteerde in het eerste officieel geregistreerde middel tegen haaruitval. Als je het op je hoofd smeert, krijg je echt donshaar. Daarna heb ik me verder verdiept in de wetenschappelijke studie van haar. Ik specialiseerde me in tissue engineering, in het kweken van cellen. Stamcelonderzoek is nu heel hip, maar wij waren echte pioniers.”

 

In dat stamcelonderzoek zijn toch heel wat charlatans actief?

Gho “Veel artsen die nu stamceltherapie aanbieden, zijn kwakzalvers. Ze klooien maar wat aan, halen ergens stamcellen weg en injecteren ze in het hart of de hersenen waar ze helemaal niet thuishoren. Dé basisregel bij stamceltherapie is: plant ze nooit op plaatsen waar ze niet thuishoren. Want dan eindig je in ellende. Ik haal een heel klein stukje van de haarwortel aan de achterzijde van het hoofd weg. In dat kleine stukje zitten voldoende stamcellen om nieuwe haargroei op te wekken. Ik stop die cellen een paar uur in wat je ‘kunstmest’ zou kunnen noemen, en stop ze vervolgens terug in de voorkant van het hoofd, waar ze óók horen te zitten. Die ingeplante stamcellen groeien in negen maanden tijd uit tot nieuwe haartjes. Bij een traditionele haartransplantatie wordt de hele haarwortel weggehaald, wat voor littekens zorgt. Bij onze therapie is dat niet zo. Je ziet er niets van. We hebben talloze celebrities, muzikanten en royals behandeld. De meesten staan er liever niet mee in de belangstelling, maar ze zijn wél allemaal uiterst tevreden. Ze kunnen zich het ook niet permitteren dat de achterzijde van hun hoofd vol littekens staat.”

 

Uw haarstamceltransplantatie werkt altijd?

Gho “Ja, altijd. In principe kan een ‘man met een hoefijzer’ via onze transplantatie terug een normaal kapsel aangemeten krijgen.”

 

‘In principe’?

Gho “We bespreken altijd eerst wat bij iemand past. Het doel van een haartransplantatie is niet: hoe maak ik het nieuwe kapsel zo vol mogelijk, maar wel: hoe maak ik het zo natuurlijk mogelijk? Voor een man van zestig is het niet echt natuurlijk om de volle lange manen te kweken die hij op zijn 18e had. De inhammen moet bewaard blijven en bovenaan mag het best wat dunner zijn dan aan de zijkanten.”

 

U staat ondertussen bekend als de dokter die zowat heel bekend Nederland nieuw haar bezorgde.

Gho “Ik heb ook veel bekende Vlamingen behandeld. Dat groeit vanzelf: de ene beroemdheid maakt reclame bij de andere. ‘Als je kaal wordt, moet je naar Coen.’ Ze geven dan mijn gsm-nummer door en ik vind dat niet erg. We staan nu allemaal verwonderd te kijken naar wat een man als Donald Trump met zijn haar uitspookt, maar er zijn heel wat beroemdheden die net als Trump hun haar van de ene naar de andere kant over hun kale hoofd draperen. Iedereen denkt dat Emile Ratelband, de positiviteitsgoeroe van ‘Tsjakkaa!’, altijd heel veel haar gehad heeft. Dat was vroeger niet zo, hij camoufleerde het alleen heel goed, stukken beter dan Trump. Emile is bij ons in behandeling geweest en heeft nu terug een normaal kapsel.

Zo’n beroemdheid komt samen met zijn haarstylist bij mij, we ontwarren dat kapsel en merken pas dan hoe kaal de man in werkelijkheid is. Vervolgens geef ik hem nieuw haar. Op het einde van de rit heeft niemand iets gemerkt.

Zelfs veel naaste medewerkers weten niet welke beroemdheden bij mij in behandeling geweest zijn. De celebrities eisen absolute discretie en ze hebben overschot van gelijk. Ik heb dan nog eens het grote voordeel dat ik beroemdheden niet herken. In onze kliniek in Londen vroeg ik aan zo’n celebrity: ‘Wat is uw beroep?’ Waarna die man niet meer bijkwam van het lachen. ‘Herkent u mij niet?’ ‘Nee, ik zou begot niet weten wie u bent.’ (lacht) Al blijven niet alle celebrities anoniem; zanger en presentator Gerard Joling kwam er wel op tv in primetime voor uit dat hij hier behandeld is. Ik ben hem daar zeer dankbaar voor, want dat heeft onze kliniek een flinke boost gegeven.”

 

U laat u niet uit het lood slaan door een prins of koning op uw behandeltafel?

Gho “Nee. Ik heb een heel simpel motto: ik behandel iedereen zoals ikzelf behandeld wil worden. Eens die onmetelijk rijke mensen op de stoel zitten, gedragen ze zich perfect normaal. Sommigen zijn óók bang voor de naalden. (lacht) Zo was er die stoere American football-speler, een beer van een kerel, ik liet hem de naald zien en hij viel flauw. (lacht)”

 

Komen er veel vrouwen op consultatie?

Gho “Steeds meer. Ongeveer veertig procent van alle vrouwen krijgt vroeg of laat met haaruitval te maken. Bij de mannen is dat tachtig procent. Dames camoufleren hun kale plekken soms heel vernuftig. Dan denk ik: ‘Waarom komt die mevrouw bij me langs?’ Ze lijkt een schitterend kapsel te hebben, tot ze me de kale plek toont. Ik wijs haar er dan wel op dat ze een behandeling alleen voor zichzelf moet starten en niet voor haar vriendinnen. ‘Want u verstopt uw kaalheid op voortreffelijke wijze.’”

 

U hebt geen bezwaren tegen pruiken of haarstukjes?

Gho “Nee. Voor wie een gigantische haarbos ambieert, is een kwaliteitspruik zelfs ideaal. Maar bijna alle mannen en vrouwen raken op een bepaalde leeftijd die pruik beu. ‘Ik wil dat ding niet meer.’ Elke avond zet je die pruik af en word je ermee geconfronteerd. Onlangs behandelde ik een jongen van 35 die al verschillende haarwerken geprobeerd had. Hij kon niet naar de sauna of met zijn kinderen stoeien en hij was dat spuugzat. Ken je Finasteride? Dat is een medicijn tegen prostaatvergroting dat als bijwerking heeft dat het haaruitval stopt. Nu wordt dat als Propecia en Proscar ook voorgeschreven voor jonge mannen om hun haaruitval zoveel mogelijk af te remmen. Dat zijn momenteel de beste middelen tegen haaruitval, alleen hebben ze soms vervelende bijwerkingen.”

 

Zoals?

Gho “Impotentie. Daar zit je als man niet echt op te wachten. (lacht) Elke manier van haartransplantatie is volgens mij de meest natuurlijke weg om je haar te herstellen. Bij brandwonden worden al jaren stukjes gezonde huid naar beschadigde plaatsen getransplanteerd. Wij doen eigenlijk net hetzelfde met onze haarstamceltransplantatie: we verplaatsen die stamcellen naar plekken waar haar hoort te groeien. Ik heb als allereerste een brandwondenpatiënt zijn wenkbrauwen teruggegeven. Herinner je je nog de vuurwerkramp in Volendam? Toen heb ik mijn eerste patiënten behandeld.”

 

Hoe ziet een doorsnee behandeling er bij u uit?

Gho “Die duurt van ’s morgens half acht tot zes uur ’s avonds. Eerst krijg je een kopje cafeïnevrije koffie, dan word je hoofdhuid geschoren en plaatselijk verdoofd. De stamcellen worden er vervolgens uitgehaald. We gaan maar een paar millimeter diep. Een behandeling bij de tandarts is veel erger. Daarna worden de stamcellen op kweek gezet, gaan we lunchen en een paar uur later worden ze op de juiste plek ingeplant. Je vertrekt littekenvrij terug naar huis.”

 

Negen maanden later heb ik gegarandeerd haar?

Gho “Na negen tot twaalf maanden zie je het eerste haar, waarna het doorgroeit tot kwalitatief goed haar. Een behandeling kost tussen de 4400 en 9000 euro, afhankelijk van het aantal grafts, het aantal haarzakjes, dat verplaatst moet worden. Van één haar maken we nu met stamceltechnologie twee haren, maar we hebben al wetenschappelijk aangetoond dat we van één haar ook vijf haren kunnen maken. Ons ultieme doel is honderd haren van één haar. Zover zijn we nog lang niet, al weet ik zeker dat het mogelijk is.”

 

U hebt nog bloeiende haarklinieken in Amsterdam, Londen, Cap d’Antibes en Jakarta. U bent ondertussen een heel rijk man?

Gho “Toch niet. Ik rij met een Mercedes uit 2006 met twee deuken in; hij staat hier op de parking. (lacht) Ik doe nog steeds mijn boodschappen in de Lidl en ga met de kinderen naar McDonald’s.”

 

© Jan Stevens

“Jihadi John reisde via Brussel naar Syrië”

Eind 2010 interviewde journalist Robert Verkaik uitvoerig Mohammed Emwazi. “Hij klaagde dat hij door de bemoeienis van de Britse geheime dienst twee keer een verloofde kwijt was geraakt: de eerste in Londen en de tweede in Koeweit.” Twee jaar later vertrok Emwazi naar Syrië, om er wereldberucht te worden als de koppensnellende Jihadi John. Vandaag is Verkaik de enige journalist ooit die een lang gesprek met Jihadi John overleefde. “Hij was beleefd en vriendelijk.”

 

12 november 2015, 23.41 u. In Raqqa, ‘hoofdstad’ van de Islamitische Staat, verlaat de 27-jarige Mohammed Emwazi alias Jihadi John het appartement waar zijn vrouw samen met hun twee jaar oude zoontje verblijft. Hij stapt in een pick-up waarin een andere jihadist al achter het stuur zit. Een onopvallende man verderop in de straat stuurt een gecodeerde boodschap naar de Creech Air Force Base in de Amerikaanse staat Nevada. ‘Emwazi zit in een auto en rijdt in de richting van het islamitische gerechtsgebouw.’ Vanop Creech stuurt een piloot een Predator-drone bewapend met een lading Hellfire-raketten hoog boven de donkere straten van Raqqa. Iets voor middernacht neemt de Predator de pick-up van de jihadisten in het vizier. Net op het moment dat Emwazi uitstapt, boort een raket zich tegen 1.500 km per uur vlak voor zijn voeten in de grond. De man die eigenhandig voor de IS-propagandacamera drie journalisten, drie hulpverleners en één veiligheidsagent onthoofde, en voor diezelfde camera de leiding nam over een massa-onthoofding van 21 Syrische soldaten, is verpulverd tot as.

 

‘Mooie jongeman’

De Britse en Amerikaanse geheime diensten hadden de ware identiteit van de beruchte gemaskerde IS-beul met de Londense tongval al in de zomer van 2014 ontdekt. Gierigheid had Jihadi John toen de das omgedaan. De voormalige computerprogrammeur had vanuit Syrië de code van zijn oude studentenkaart van de universiteit van Westminster gebruikt om webdesignsoftware gratis te kunnen downloaden. Het zou nog tot 26 februari 2015 duren eer zowel de BBC als de Washington Post de identiteit van Jihadi John ook voor het grote publiek onthulden. “De naam ‘Mohammed Emwazi’ liet toen bij mij geen enkel belletje rinkelen’, zegt de Britse journalist Robert Verkaik. Diezelfde 26e februari ging Verkaik naar een persconferentie van CAGE, een in Groot-Brittannië onder vuur liggende ngo die beweert mensenrechten van gevangen moslims te verdedigen. “CAGE is opgericht door Moazzam Begg, een ex-Guantanamo-gevangene die zeer invloedrijk is onder jonge radicale moslims. De organisatie had aangekondigd dat ze op de persconferentie de relatie tussen Emwazi en de Britse geheime diensten zou belichten.”

Mohammed Emwazi bleek gedurende een paar jaar nauwe contacten gehad te hebben met Asim Qureshi, directeur van CAGE. Robert Verkaik: “Qureshi zei dat hij nauwelijks kon geloven dat de man uit de IS-video’s dezelfde was als de vriendelijke jongen die van 2010 tot 2012 regelmatig op zijn kantoor zat en met gebakjes trakteerde. Hij noemde Emwazi ‘een mooie jongeman’ en zei dat hij ‘de meest verlegen mens’ was die hij ooit ontmoet had. Emwazi had de hulp van CAGE ingeroepen omdat hij naar eigen zeggen geïntimideerd en lastig gevallen werd door agenten van de binnenlandse inlichtingendienst MI5. Qureshi vertelde ook dat hij Mohammed Emwazi in 2010 in contact gebracht had met een journalist van The Independent. Op dat moment begon het bij me te dagen dat ikzelf misschien wel die journalist zou kunnen zijn.”

Robert Verkaik dook in zijn archief en vond na wat zoekwerk e-mailverkeer terug dat hij in 2010 met ene Mohammed Emwazi gevoerd had. “Ik zag eerst een bericht verschijnen waarin Emwazi verbitterd schreef hoe de pesterijen van MI5 hem bijna tot zelfmoord gedreven hadden.” Uit de mails kon Verkaik reconstrueren dat hij Jihadi John op 1 december 2010 meer dan een uur geïnterviewd had. “Toen wist ik het weer: ik had die woensdag met hem afgesproken in een koffiehuis in de Londense wijk Maida Vale, vlakbij zijn ouderlijk huis.”

Het is het enige interview dat Mohammed Emwazi bij leven en welzijn aan een Westerse journalist gegeven heeft. Het vormde de basis voor Robert Verkaiks uitstekende biografie Jihadi John: de radicalisering van een westerse moslim.

 

Gangsterrapper

Een uur voor ik Verkaik ontmoet in de bar van het Londense Charing Cross Hotel, de favoriete pleisterplaats van agenten van MI5, mailt hij me nog een artikel uit het pas verschenen nummer van het Franstalige IS-propagandablad Dar al Islam. Daarin doet een anonieme Britse Syriëstrijder uit de doeken hoe hij in augustus 2012 samen met Jihadi John ongezien via Brussels Airport naar Syrië reisde. “Mohammed Emwazi stond toen al op de terreurlijst”, zegt Verkaik. “De twee jihadi’s lieten zich in een truck vanuit Groot-Brittannië naar het vasteland smokkelen. Ze hadden 30.000 euro bij. Met de trein reisden ze van Frankrijk naar Brussel, waar ze een paar dagen in een hotel verbleven. Daar verdeelden ze het geld en boekten ze een eerste vlucht naar Albanië en een tweede naar Korfoe. Met valse Franse paspoorten checkten ze op Brussels Airport probleemloos in. In Korfoe namen ze een boot naar Turkije waar een fixer van IS hen de grens met Syrië over hielp. In mijn boek had ik op basis van gesprekken een gelijkaardige reis van Jihadi John naar Syrië gereconstrueerd. Ik vroeg MI5 om een reactie, maar het agentschap hulde zich in stilzwijgen. Islamitische Staat bevestigt nu min of meer mijn versie, alleen liet ik hem niet via Brussel reizen.”

 

Vond u Mohammed Emwazi die woensdagnamiddag in het koffiehuis in Maida Vale net zo’n ‘mooie jongeman’ als CAGE-directeur Asim Qureshi?

Robert Verkaik: “Hij was vriendelijk en beleefd en wou dolgraag dat ik zijn verhaal in de krant bracht. Hij zag eruit als een coole Londense jonge kerel, type gangsterrapper met gouden ketting, een keurig getrimd baardje en een baseballpet. Hij klaagde dat hij door de bemoeienis van MI5 twee keer een verloofde was kwijt geraakt: de eerste in Londen en de tweede in Koeweit. De agenten hadden contact met zijn toekomstige schoonouders gezocht, waardoor zijn trouwplannen telkens op de klippen liepen. Dat was hard aangekomen en zadelde hem een tijdlang met zelfmoordgedachten op.”

 

Waarom bracht CAGE u met Emwazi in contact?

Verkaik: “In 2009 sprak ik vijf jonge moslims die onder druk gezet werden en gechanteerd door agenten van MI5. Die jongens woonden in de Londense wijk Kentish Town en hadden salafistische sympathieën. Op een bepaald moment belde een postbode bij hen aan. Van zodra die man binnen was, stelde hij zich voor als een agent van MI5. De ‘gastheer’ kreeg de keuze: ofwel werd hij informant en lieten ze hem in ruil voor informatie over moslimextremisten verder met rust, ofwel bleven ze hem en zijn familie stalken. Ik schreef daarover in The Independent, dat artikel zorgde voor flink wat heisa, waarna MI5 die jongens niet langer lastigviel. Eerlijkheidshalve moet ik eraan toevoegen dat het met die jongens niet goed afgelopen is. Zo vecht er nu een in Syrië en zit een andere in een Amerikaanse gevangenis voor terrorisme. CAGE bracht Emwazi in contact met mij omwille van zijn problemen met MI5. Die waren begonnen toen hij met twee kompanen, een Brit en een Duitser, op ‘safari’ wou vertrekken naar Tanzania. In Dar es Salaam werd hij tegengehouden, langdurig ondervraagd en via Amsterdam teruggestuurd naar Groot-Brittannië. Later reisde hij naar Koeweit waar hij een job had als informaticus. Hij kwam terug naar Londen en wou na korte tijd opnieuw vertrekken. Op de luchthaven werd hij tegengehouden en teruggestuurd, waarna hij verschillende mogelijkheden zocht om de Britse overheid te verschalken om toch naar Koeweit te kunnen reizen. Hij wou de geheim agenten van zijn lijf en hoopte dat een artikel hem daarbij kon helpen. Dat is er nooit gekomen omdat hij geen hard bewijsmateriaal van het gepest kon leveren. Ik verloor zijn verhaal ook uit het oog omdat ik in die periode overstapte van The Independent naar een andere krant.”

 

Achteraf beschouwd hadden de agenten van MI5 overschot van gelijk dat ze Emwazi in de gaten hielden en lastig vielen?

Verkaik: “Dat is de discussie over de kip of het ei. (lacht) Volgens CAGE radicaliseerde Emwazi tot terrorist omdat MI5 hem het vuur aan de schenen bleef leggen. Ik geloof dat niet. In zijn late tienerjaren was hij helemaal niet geïnteresseerd in de islam. Dat kwam pas toen hij betrokken raakte in een jihadistisch netwerk uit West-Londen dat bevolkt werd met figuren als Mohamed Sakr, Bilal al-Berjawi en Ibrahim Magag, salafisten met sympathie voor het Somalisch Al-Shabaab. Sakr en Berjawi stierven allebei in 2012 in Somalië door drone-aanvallen. Ibrahim Magag is vermoedelijk de man die over de vlucht van hemzelf en Jihadi John naar Syrië getuigt in Dar al Islam.”

 

Toen u Mohammed Emwazi ontmoette, zat hij al in dat jihadistische netwerk. Dat heeft hij u toen niet verteld.

Verkaik: “Dat is zo. Maar zelfs als hij me dat toen verteld zou hebben, had ik er waarschijnlijk toch geen touw aan kunnen vastknopen. Op dat moment was mijn kennis over het extreem gewelddadige Al-Shabaab niet erg groot. Het West-Londense netwerk was eind 2010 ook alleen maar geïnteresseerd in het steunen van het kalifaat in Mogadishu. Gewelddadig extremisme in Groot-Brittannië stond nog niet op hun agenda. Met mijn verhaal over de jongens van Kentish Town stapte ik eerst naar MI5. Ik vroeg: ‘Waarom vallen jullie hen toch zo lastig?’ Ze wilden daar niet meteen op reageren. ‘Mogen we daar een paar dagen over nadenken?’ Waarna het stil bleef. Misschien hadden ze toen beter wél gereageerd, dan had ik de ernst van die radicalisering beter kunnen inschatten en had ik Emwazi’s verhaal ook anders geïnterpreteerd.”

 

Bidoen

Mohammed Emwazi groeide op in Maida Vale, niet meteen een gangsterkwartier in Londen.

Verkaik: “Nee, het is geen Molenbeek. (lacht) Je vindt er zeer dure flats, maar ook betaalbare sociale woningen. Emwazi’s vader Jassem was in Koeweit een bidoen, een staatloze. De Koeweiti’s zien de naar schatting 200.000 bidoen in hun land als ‘profiteurs’ en behandelen hen als uitschot. In tegenstelling tot de meeste van zijn lotgenoten had Jassem zijn zaakjes goed voor elkaar: hij was politieman vlakbij Koeweit City. Maar dat veranderde na de Eerste Golfoorlog en de inval van de Iraakse dictator Saddam in augustus 1990. Nadat Saddams troepen door de internationale coalitie onder leiding van de VS terug uit Koeweit verdreven waren, keerden de Koeweiti zich tegen de bidoen. Zij werden als collaborateurs gezien. Ook Jassem Emwazi werd met de vinger gewezen. In 1994 vluchtte hij met zijn vrouw en hun zesjarige zoontje Mohammed naar het Verenigd Koninkrijk, waar al verwanten leefden. Jassem werd erkend als politiek vluchteling en ging aan de slag als taxichauffeur en koerier. Zijn vrouw Ghaneya beredderde het huishouden. Ze woonden in een klein huis, middenin een sociale woonwijk. Als Ghaneya op straat kwam, hulde ze zich in een niqab. Toch waren de Emwazi’s geen rigide moslims. Ik heb zeer uitgebreid met Mohammeds jongere broer Omar gepraat en met vriendjes van vroeger. Ze vertellen allemaal hetzelfde verhaal: de kinderen Emwazi kregen geen fundamentalistische opvoeding. Toen ik Omar ontmoette, was hij nog steeds in shock. Van zodra de identiteit van Jihadi John begin vorig jaar bekend was, werden hijzelf, zijn ouders en zijn twee zussen het mikpunt van publieke vervolging en haat.”

 

Waar leven ze nu?

Verkaik: “Ergens ondergedoken in Londen, waar precies weet niemand. Het zou best kunnen dat ze nieuwe identiteiten gekregen hebben. Mohammed ging naar een oer-Britse anglicaanse basisschool, St Mary Magdalene. Die eerste jaren was hij het enige moslimjongentje, wat hem ‘interessant’ maakte voor zijn klasgenootjes. Later ging hij naar de middelbare school Quintin Kynaston in de chique Londense wijk St John’s Wood. Daar waren wel nogal wat kinderen met een moslimachtergrond. Niets wijst erop dat hij in die tijd onder invloed kwam van salafisten of begon te radicaliseren. Als oudere tiener werd hij een fan van rap en experimenteerde hij met alcohol en drugs. Hij was gek op dansen, cannabis en wodka. Een heel gewone Westerse kerel, dus. (lacht)”

 

Klopt er dan niets van de verhalen dat hij als jongen van 14 zwaar gepest werd op school?

Verkaik: “De directrice van zijn school spreekt dat tegen. Volgens haar werd hij heel even gepest, maar werd er meteen ingegrepen. Hij leidde het doorsnee leven van een jongen op een multiculturele school in een betere buurt van Londen. Er was wel een groot verschil tussen de maatschappij waarin hij opgroeide en de samenleving waar zijn ouders vandaan kwamen. Zij vertelden hem over hun leven in Koeweit, en dat Arabische verleden fascineerde hem.”

 

Waren er in die tijd tekenen dat Mohammed Emwazi een psychopaat was?

Verkaik: “Nee. Er is wel het wijdverspreide verhaal dat hij als fervente voetballer met zijn hoofd tegen een doelpaal terechtkwam en zo ernstige hersenschade opliep waardoor zijn persoonlijkheid veranderde. Maar zijn broer weet daar helemaal niets van.”

 

Op safari

Een lerares van Emwazi’s middelbare school vertelde vorig jaar aan de BBC dat hij een tijdlang therapie heeft moeten volgen om zijn woedeaanvallen onder controle te krijgen.

Verkaik: “Ik heb geen documenten of rapporten over geestelijke problemen of therapieën teruggevonden, wat niet wil zeggen dat ze er nooit geweest zijn. Wat ik wel zeker weet, is dat hij een tijdlang actief was in een stadsbende. Vanuit Maida Vale trok hij er samen met een twintigtal andere gangsterrappers op uit om te gaan vechten tegen vooral Ierse stadsbendes. De favoriete bezigheid van de bende was drinkspelletjes met liters wodka. Emwazi was slim genoeg om het echt criminele pad links te laten liggen. Na het middelbaar studeerde hij informatica aan de universiteit van Westminster.”

 

Die universiteit had de kwalijke reputatie dat ze heel vriendelijk was voor islamisten.

Verkaik: “De universiteit van Westminster heeft altijd een links imago gehad, dat was al zo in de tijd dat ik er studeerde. Toen Emwazi er in 2006 aan zijn eerste academiejaar begon, was de universiteit zonder twijfel extreem vriendelijk voor radicale moslims. Wijlen Anwar al-Awlaki, ideoloog van Al Qaida, heeft er nog gespeecht. In het jaar dat Emwazi er startte, werd ex-student Yassin Nassari op de luchthaven van Luton gearresteerd met in zijn bagage jihadpropaganda en gedetailleerde bouwplannen voor een Qassam 1.5-raket, het favoriete speelgoed van de Palestijnse terreurgroep Hamas. Nassari noemde zichzelf ‘de emir’ van het islamitische studentengenootschap van Westminster. Toch zijn er geen aanwijzingen dat Emwazi aan die universiteit geradicaliseerd raakte. Daar zijn in de eerste plaats de jongens van het West-Londense netwerk verantwoordelijk voor.”

 

Maar die leerde hij kennen tijdens zijn studentenjaren in Westminster?

Verkaik: “Dat klopt. Toen Mohammed Emwazi in 2009 afstudeerde, zat hij ongetwijfeld veel dieper in het extremisme dan zijn broer Omar nu nog steeds lijkt te geloven. Mohamed Sakr en Bilal al-Berjawi van het netwerk waren in datzelfde jaar al ‘op safari’ geweest in Kenya, en vermoedelijk een paar jaar eerder op trainingskamp in Somalië. In een hotel in Mombasa kregen ze het gezelschap van ene Najid Mansour. De hotelmanager vertrouwde die drie kerels niet en verwittigde de politie. Op de laptop van Mansour vonden ze jihadpropaganda en handleidingen voor het maken van autobommen. Er zijn sterke aanwijzingen dat Sakr en Berjawi tot over hun oren in het terrorisme zaten op het moment dat Emwazi bij hen over de vloer kwam. Een aantal jongens van het netwerk had dezelfde achtergrond als hij. Anderen hadden een crimineel verleden. Ze hadden in de gevangenis gezeten, waar ze van medegevangenen een snelcursus radicalisering kregen. Gaandeweg ruilde Emwazi zijn respect voor de wet van de mens in voor de sharia.”

 

In mei 2009 vertrok ook Emwazi op ‘safari’.

Verkaik: “Hij was 21 en had in Regent’s Park Mosque de 23-jarige Duitse bekeerling Marcel Schrödl en de 27-jarige Ali Adorus leren kennen. Samen boekten ze een reis naar Tanzania, omdat ze zogezegd verzot waren op wilde beesten. Het plan was vermoedelijk om door te reizen naar de jihad in Somalië , maar daar zijn ze nooit geraakt. Ze werden tegengehouden door agenten van MI5. Adorus zit nu in een cel in Ethiopië omdat hij er een poging ondernam om het regime te vervangen door een islamitische staat. Schrödl probeert op dit moment ergens in Duitsland in het reine te komen met zijn extremistische verleden. Volgens Emwazi bleven de agenten van MI5 hem na die safari stalken. Omar vertelde me dat zijn broer er erg naar uitkeek om te trouwen, om zich definitief in Koeweit te settelen en daar een gezin uit te bouwen. Hij beschouwt de bemoeienis van MI5 met Mohammeds liefdesleven als een sleutelmoment in zijn keuze voor het jihadisme. Vlak daarvoor was Mohammed al een salafist, maar nog geen gewelddadige. Nu nam hij een snelcursus islam, leerde de koran van buiten, schopte het tot ‘hafiz’ en kreeg aanzien onder collega-jihadisten.”

 

Bij de transformatie van de Londense jongen Mohammed Emwazi tot de bloeddorstige killer Jihadi John speelde religie een hoofdrol?

Verkaik: “Ja. Het heeft geen enkele zin om dat te ontkennen. In Syrië sloot Emwazi zich aan bij Kateeba al-Kawthar, een vooral uit Britten bestaande jihadistische verzetsgroep tegen Assad. Een jaar later ging die groep op in het grotere Katab al-Muhajirin (KAM), geleid door de professionele jihadist Omar al-Shishani, krijgsnaam van de Georgisch-Tsjetsjeense killer Tarkhan Batirashvili. Shishani vocht in diverse oorlogen en schopte het tot commandant bij IS. Hij droeg een vervaarlijk rode baard en stond bij zijn strijdmakkers ook bekend als Aboe Omar de Tsjetsjeen. In maart van dit jaar kwam hij om bij een luchtaanval op Raqqa. Hij was een wrede slachter die Emwazi het klappen van de zweep leerde.”

 

Mohammed Emwazi zou toen ook ‘onze’ Jejoen Bontinck bewaakt hebben?

Verkaik: “Het hoofdkwartier van Shishani was in een grote villa in de buurt van Aleppo. KAM controleerde een groot gebied in het noorden van Syrië. Niet ver van dat hoofdkwartier was een gevangenis waar Jejoen Bontinck tijdelijk opgesloten zat. Bontinck beweert dat ze hem hadden opgesloten omdat hij zich verzet had tegen een fusie van KAM met wat toen nog ISIS heette. Hij zegt ook dat hij er samen zat met James Foley en een andere journalist. Ze zouden gefolterd en mishandeld zijn door vier cipiers die ze omwille van hun Britse accent The Beatles noemden. Mohammed Emwazi was John Lennon, vandaar zijn bijnaam ‘Jihadi John’. Maar hij was niet de leider van de groep; dat was George Harrison, alias Jihadi George. De echte identiteit van die man is niet bekend. Jihadi Paul zou de 31-jarige Aine Davis zijn die nu gevangen zit in Turkije, en Jihadi Ringo zou de 32-jarige Alexe Kotey zijn waarvan niemand weet waar hij momenteel is. The Beatles bekwaamden zich in waterboarding, het toedienen van elektrische schokken en het dagenlang rechtop laten staan van gevangenen. Voor die foltertechnieken haalden ze hun inspiratie in Guantanamo en Abu Ghraib. De slachtoffers die Emwazi voor de camera onthoofde, droegen allemaal oranje overalls die rechtstreeks geïmporteerd leken uit Guantanamo. De propagandajongens van IS slaan ons zo heel doordacht terug met symbolen die we zelf gecreëerd hebben. Toen Emwazi net in Syrië gearriveerd was, keek hij dagenlang naar gruwelijke video’s van door geallieerde bombardementen omgekomen moslimfamilies en later naar onthoofdingsvideo’s. Zo raakte hij zoetjesaan voorbereid voor het echte werk.”

 

Ter voorbereiding van dit gesprek heb ik naar een onthoofdingsvideo van Jihadi John gekeken. Ik werd daar niet krijgshaftig van, maar kotsmisselijk.

Verkaik: “Ik heb ze allemaal bekeken en ik kan geen onthoofdingsvideo meer zien. Ik wil er ook niet meer naar kijken. Als je, net zoals Mohammed Emwazi, talloos veel van die filmpjes voor de kiezen krijgt, kan dat niet anders dan je psyche beïnvloeden.”

 

Er is toch een groot verschil tussen naar die gruwel kijken en zelf mensen het hoofd afsnijden?

Verkaik: “Emwazi ontpopte zich in Syrië in sneltreinvaart tot een roekeloze killer. Onder Shishani viel hij tegenstanders aan zonder dat hij zich zorgen leek te maken over zijn eigen vege lijf. Er zijn getuigenverslagen van mensen die Emwazi in 2013 op het slagveld in actie zagen. Hij nam enorme risico’s en gedroeg zich alsof hij onoverwinnelijk was.”

 

Omdat hij verlangde naar het martelaarschap?

Verkaik: “Hij leek alleszins niet bang voor de dood.”

 

Robert Verkaik, Jihadi John: de radicalisering van een westerse moslim, Omniboek, 320 blz., 19,50 euro

 

© Jan Stevens

“Hij gelooft dat hij president moét worden omdat hij genetisch superieur is”

Afrikanen noemt hij luie donders, enkel in staat tot eten, vrijen en stelen. Vrouwen zijn vette varkens. De grofgebekte uitspraken van de Republikeinse presidentskandidaat Donald Trump lijken hem geen windeieren te leggen. Integendeel. Zijn biograaf Michael D’Antonio zat urenlang met hem in dezelfde kamer. “Hij was poeslief. Tot hij hoorde dat ik een van zijn vijanden ontmoet had. Toen mocht ik opkrassen.”

 

In het pas verschenen Nooit genoeg schetst biograaf Michael D’Antonio een haarscherp beeld van de 69-jarige New Yorkse bouwpromotor, vastgoedmagnaat, ondernemer, brulboei en Republikeinse presidentskandidaat Donald Trump. D’Antonio sprak Trump meer dan tien uur, en mocht uitgebreid met zijn drie kinderen praten die allemaal in zijn bedrijf werken. “Tot hij hoorde dat ik iemand ontmoet had waar hij een bloedhekel aan had: toen moest ik opkrassen. Donald Trump mist het vermogen om zich in zijn medemensen in te leven en is een wraakzuchtige man. Ik heb mijn best gedaan om hem in mijn boek af te schilderen zoals hij is, al ben ik bang dat hij er nog té sympathiek uit naar voorkomt.”

 

Zijn stijl is: what you see is what you get?

D’Antonio: “Hij beledigt graag mensen en sommigen beschouwen dat als ‘eerlijkheid’. Als politicus is hij extreem gevaarlijk. In augustus vorig jaar sloegen twee broers uit Boston een Mexicaanse immigrant het ziekenhuis in. Na hun arrestatie verkondigden ze dat Donald Trump het bij het rechte eind heeft en dat alle illegale migranten gedeporteerd moeten worden. Later volgden er nog incidenten waarbij tegenstanders van Trump door zijn fans hardhandig werden aangepakt. Donald Trump veroordeelt dat soort van aanvallen nooit, integendeel: zijn hardhandige fans looft hij als ‘passionele patriotten’.”

 

Lang voor Donald Trump politieke ambities had, schuwde hij al de oproepen voor hardhandige actie niet?

“In april 1989 werd een jonge blanke vrouw verkracht en in een coma geslagen in Central Park. De politie arresteerde vijf zwarte tienerjongens. Urenlang werden ze ondervraagd en afgedreigd tot ze uiteindelijk ‘bekenden’. Veel later wees DNA-onderzoek de toen 18-jarige serieverkrachter Matias Reyes als dader aan. Vlak na de ‘bekentenis’ van de tienerjongens riep de New-Yorkse sensatiepers de politici op tot herinvoering van de doodstraf. Donald Trump kocht paginagrote advertentieruimte in de vier grote stadskranten van die tijd. In schreeuwerige letters stond er: ‘Geef ons terug de doodstraf. Geef ons terug onze politie! Ik wil deze straatrovers en moordenaars haten.’ Donald grijpt altijd schaamteloos gebeurtenissen aan om het publiek te manipuleren. President Obama reageerde tot hiertoe ernstig en beheerst op aanslagen zoals die in Parijs of San Bernardino. Over Obama’s voorganger George Bush kun je veel zeggen, maar niet dat hij na 9/11 als een hysterische paniekzaaier reageerde. Hij verdeelde het Amerikaanse volk niet en nam het op voor moslims in plaats van ze de toegang tot het land te ontzeggen.”

 

U gelooft niet dat de functie de man maakt en dat Trump gematigder taal zal spreken als hij president is?

“Hij is daar niet toe in staat. Ik kan me hem echt niet voorstellen als een president die mensen samenbrengt. In zijn campagne laat hij geen kans onbenut om olie op het vuur te gooien. Hij is totaal ongeschikt om weloverwogen, uitgebalanceerde beslissingen te nemen. Zijn tegenstanders noemt hij steevast dom en onbekwaam. Zijn fans zijn altijd de goeden, de rest zijn idioten. Zijn wereld bestaat alleen uit winners en losers, die hij de suckers noemt. Dat zijn degenen die afgunstig staan toe te kijken hoe winnaars zoals hij rijk worden. Hij is op een ziekelijke manier bang voor schaamte en vernedering. Zowat alles in zijn bestaan herleidt hij tot die twee begrippen. Verliezen is het meest beschamende wat een mens in zijn ogen kan overkomen.”

 

Waar komt dat vandaan? Hij is toch geboren en getogen in een welstellend milieu?

“Zijn ouders hebben het er bij hem in gedrild dat hij een winnaar moet zijn en dat verliezen een schande is. Vader Fred Trump had fortuin gemaakt als projectontwikkelaar en vastgoedmakelaar. Hij was een sociaal gestoorde kerel die zijn zonen voorhield dat ze ‘killers’ moesten worden. Donald was amper twaalf toen zijn vader hem naar de New York Military Academy stuurde, een militaristische middelbare school. In de meeste militaire academies ligt de minimumleeftijd op vijftien, maar in deze private krijgsschool waren jongens vanaf zes al welkom. De school werd gerund door sabelslepers die lijfstraffen hoog in het vaandel voerden, een hekel hadden aan individualisme en doordrongen waren van oerconservatieve waarden. De leerlingen liepen er rond in stijf legeruniform en hun leraars gedroegen zich als officieren. Donald Trump vertelde me dat hij er zeer veel slaag gekregen heeft.

Van zijn geboorte tot nu leeft Trump in een geïsoleerde wereld waar brute competitie centraal staat. Altijd is hem op een agressieve manier voorgehouden dat de Trumps gelijk hebben en dat elk individu dat niet denkt zoals zij, een nitwit is. Hij heeft nooit voor iemand anders gewerkt dan voor zijn vader en hemzelf. Anderen domineren is zijn natuurlijke manier van zijn. Hij gelooft echt dat hij president moet worden omdat hij genetisch superieur is aan de rest van de Amerikaanse bevolking. Het frustreert hem dat niemand dat lijkt te zien. Zijn zoon Donald jr. zei me dat de Trumps mensen graag vergelijken met renpaarden. De beste kweek levert volgens hen ook de beste persoon. Donald jr. is er volledig van doordrongen dat hij net als zijn vader het resultaat is van een uitzonderlijke kweek.”

 

De New Yorkse advocaat Roy Cohn was in de jaren vijftig de rechterhand van communistenjager Joseph McCarthy. Begin jaren zeventig werd hij Donald Trumps favoriete advocaat. Hij leerde Trump het klappen van de zweep?

“De rol van wijlen Roy Cohn kan niet onderschat worden. Hij was ook de advocaat van beruchte maffiosi als Carmine Galante, Tony Salerno en John Gotti. In de jaren zeventig gold hij als de ultieme ritselaar die via zijn uitstekende contacten in zowel de boven- als onderwereld alle zaakjes geregeld kon krijgen. Hij was de grootste schoft van New York en een vat vol tegenstellingen: hij was homo en homofoob tezelfdertijd. In 1986 stierf hij aan aids, maar tot zijn allerlaatste snik hield hij vol dat hij leverkanker had. Hij nam al zijn telefoongesprekken standaard op band op en gebruikte die opnames achteraf om mensen onder druk te zetten. Als hij ‘een probleem’ niet via zijn immense netwerk of met het geld van zijn cliënten opgelost kreeg, begon hij genadeloos te procederen. Hij won veel zaken; in de ogen van Donald was hij een genie en ‘een perfecte killer’. Trump kopieerde de methodes van Cohn. Smeergeld betalen was ook voor hem een standaardpraktijk.”

 

Werkte hij voor zijn vele bouwprojecten in New York samen met de maffia?

“Als je in de jaren zeventig en tachtig in New York als aannemer actief was, kon je niet anders dan zakendoen met de maffia. Nu is dat voltooid verleden tijd, maar de bouw was in die jaren het favoriete speelterrein van de mobsters. Zowat de hele betonindustrie was in handen van lokale maffiabonzen. Aannemers die hun heil elders zochten, kregen de rekening gepresenteerd in de vorm van diefstal en brandstichting. Het was veiliger en goedkoper om het spel mee te spelen en Trump volgde die trend. Roy Cohn was kind aan huis in maffiamiddens; het feit dat hij Donalds advocaat was, was een duidelijk teken: Donald Trump is a tough guy. Hij blies graag zijn eigen imago op tot hij als bedreigend overkwam voor de hele bouwindustrie. Alle andere aannemers die gelijktijdig met Donald wolkenkrabbers in Manhattan bouwden, leefden teruggetrokken. Zij zagen geen enkele meerwaarde in beroemd zijn.”

 

Terwijl Trump dolgraag een beroemdheid wou worden?

“Naast het verzamelen van geld was dat het allerbelangrijkste voor hem. Hij vindt het ook van het grootste belang dat wij geloven dat hij zo rijk is als de zee diep is. In 1996 schatte het tijdschrift Forbes zijn vermogen op 450 miljoen dollar, waardoor hij op de 373e plaats van de miljonairslijst belandde. Hij belde meteen naar de redactie om zijn beklag te doen. Een jaar later schatten ze zijn vermogen op 1,4 miljard en zat hij bijna in de top honderd. Weer belde hij: ‘Ik ben 3,7 miljard waard.’ Dat spelletje gaat door tot de dag van vandaag. Bij Forbes zijn ze dol op hem, want hij nodigt hen vaak uit op de lunch. Hij probeert hen ervan te overtuigen dat hij 4,5 miljard dollar waard is, alleen kan hij dat niet bewijzen.”

 

Op momenten waarop Trump als bouwpromotor in nauwe schoentjes kwam, gaf hij niet thuis en liet hij John Baron, de vice-president van de Trump Organisation, opdraven om telefonische interviews te geven. U hebt ontdekt dat die Baron niet bestaat, maar Trump zelf was.

“Het trucje met Baron die hem uit de wind zet of hem uitgebreid bejubeld, heeft Donald verschillende keren opgevoerd, maar er was ook nog een zekere John Miller. In 1991 koppelde de New Yorkse krant Newsday Trump aan Carla Bruni. Hij was gescheiden van zijn eerste vrouw Ivana en had een knipperlichtrelatie met het model Marla Maples. Volgens Newsday had Trump hen verteld dat Bruni een eerste etappe was in zijn zoektocht naar de perfecte vrouw. Toen een journalist daarover met Donald van gedachten wou wisselen, kreeg hij ene John Miller aan de telefoon. De stem van de man leek als twee druppels op die van Trump. (lacht) ‘Miller’ vertrouwde de journalist toe dat Donald Trump voortdurend telefoontjes van belangrijke vrouwen kreeg die zichzelf als kandidates aanboden om zijn nieuwe vrouw te worden. Onder anderen Kim Basinger en Madonna hadden volgens Miller al gebeld. Toen Marla Maples het bandje met dat interview te horen kreeg, was ze in shock: Miller was Trump. Later is ze toch met hem getrouwd.”

 

Wordt Donald Trump de volgende president van de Verenigde Staten?

“De kans is klein. Maar ik moet er meteen ook aan toevoegen dat ik nooit gedacht had dat zijn huidige campagne zo succesvol zou worden. Ik denk dat de Amerikanen op tijd wakker zullen worden. Als Hillary Clinton het bij de Democraten haalt, kan Trump het schudden, want veel meer Amerikanen voelen zich verwant met haar. Een overwinning van Trump bij de Republikeinse voorverkiezingen is voor Hillary uitstekend nieuws.”

 

 

Michael D’Antonio (60)

  • Werkte van 1982 tot 1991 als journalist voor de New Yorkse stadskrant Newsday
  • Won in 1984 de Pulitzer Prize
  • Is sinds 1992 freelancejournalist en schrijft voor o.a. Esquire en The New York Times Magazine
  • Schreef meer dan een dozijn boeken, waaronder het meermaals bekroonde Mortal Sins (2013), over kindermisbruik in de Amerikaanse katholieke kerk.

 

Michael D’Antonio, Nooit genoeg, Het Spectrum, 384 blz., 19,98 euro

 

© Jan Stevens