Ochtendkoorts

ochtendkoortsOchtendkoorts veroorzaakte op de London Book Fair bij veel uitgevers een sterk verhoogde temperatuur. Allemaal stonden ze te springen om ‘één van de betoverendste liefdesgeschiedenissen van de 20e eeuw’ uit te mogen geven. Iets minder ‘betovering’ en iets meer ‘onttovering’ had een nóg betere roman opgeleverd.

 

Naar het schijnt sloegen uitgevers elkaar op de London Book Fair vorig jaar net niet de kop in om de rechten op het romandebuut Ochtendkoorts van de Hongaarse filmregisseur Péter Gárdos te verwerven. Gárdos was op dat moment bezig met de verfilming van zijn boek; vermoedelijk zagen al die uitgevers ‘commercieel potentieel’ in een kruisbestuiving tussen ‘een prachtig liefdesverhaal’ op het witte doek en op papier.

Vlak na de Tweede Wereldoorlog werden heel wat Holocaustoverlevenden verscheept naar opvangkampen in Zweden, om er te herstellen en aan te sterken. Een van hen is Miklós, een 25-jarige Hongaarse overlevende van Bergen-Belsen. Hij heeft tbc en krijgt van de behandelende arts te horen dat hij maximaal nog een half jaar te leven heeft. Miklós hoopt nog een lief te vinden voor hij sterft en schrijft een identieke brief naar 117 Hongaarse vrouwen die net als hij een kamp overleefd hebben en nu in Zweden verblijven. Honderden kilometers verder leest Lili zijn brief. Uit verveling schrijft ze hem terug. Met elke brief die ze van dan af naar elkaar schrijven, groeit hun verliefdheid.

In Ochtendkoorts vertelt Péter Gárdos het liefdesverhaal van zijn eigen ouders. Vlak nadat zijn vader Miklós, in Hongarije een bekend journalist, in 1998 stierf, kreeg hij van zijn moeder twee pakketjes met brieven die ze tussen september 1945 en februari 1946 naar elkaar verstuurd hadden. ‘Je vader heeft me met zijn brieven verleid’, zei ze. Ideale grondstof voor een prachtig verhaal over liefde, moet Péter Gárdos terecht gedacht hebben. Alleen hebben de twee tortelduiven van dienst afgrijselijke dingen meegemaakt die in Gárdos’ roman totaal irrelevant lijken te zijn. Een paar zinnen wijdt hij aan de kampgruwel: trefzekere penseelstreken die de deur naar de waanzin een halve bladzijde lang op een kier zetten. Waarna de schrijver die deur meteen weer dicht trapt, om vervolgens het blik ‘humor’ open te trekken, waardoor Ochtendkoorts bijwijlen ondraaglijk licht wordt.

In een van zijn brieven schreef Miklós dat hij een idee had voor een roman over ‘de gemeenschappelijke verschrikking’ van de treinreis naar de Duitse kampen. Op het einde van Ochtendkoorts vraagt Péter Gárdos zich af waarom zijn vader dat boek nooit geschreven heeft. Jammer dat er in zijn eigen roman niet veel terug te vinden is van de sporen die die treinreis bij zijn ouders nagelaten moet hebben.

Ochtendkoorts is geen slechte roman, maar is soms iets te veel La vita è bella en ruikt af en toe iets te hard naar wat Björn Soenens ‘constructieve epiek’ zou noemen.

 

Péter Gárdos

De in Boedapest geboren Péter Gárdos (°1948) is in zijn thuisland Hongarije een gerespecteerd filmregisseur. Hij maakte meer dan zeventig films, zowel documentaires als kort- en langspeelfilms. Zijn werk werd bekroond met meer dan twintig internationale prijzen, waaronder de publieksprijs van het Montreal Film Festival en ‘The Golden Hugo’ van het Chicago Film Festival.

 

Ochtendkoorts, Péter Gárdos, Ambo/Anthos (oorspronkelijke titel: Hajnali láz), 286 blz., 19,99 euro

 

© Jan Stevens

Intens verslavende trip

DPS design & prepress studioMet De wreedheid won Nicola Lagioia in de zomer van vorig jaar de Premio Strega, de belangrijkste Italiaanse literatuurprijs. Oververdiend, want Lagioia’s vierde roman is een razend knappe literaire verkenning van hoe geld en macht keurige mensen verandert in verblinde egoïsten.

 

Op een zwoele voorjaarsnacht loopt in de buurt van de Zuid-Italiaanse stad Bari een jonge vrouw verdwaasd over de weg. Ze is naakt en zit onder het bloed. Een paar uur later wordt haar geklede, levenloze lichaam bij een parkeergarage gevonden. De inderhaast opgevorderde gerechtsarts Gennaro Lopez kan alleen maar vaststellen dat Clara Salvemini, oudste dochter van de bekende vastgoedmagnaat Vittorio Salvemini, overleden is. De aan coke en hoeren verslaafde Lopez noteert in zijn officiële verslag dat Clara zelfmoord pleegde door van de hoogste verdieping van de parkeergarage te springen.

Clara’s ouders, haar oudere broer Ruggero en jongere zus Gioia reageren merkwaardig gelaten op haar dood. Vader Vittorio en moeder Annamaria laten snel een begrafenis regelen in een afgelegen dorp op vijftig kilometer van hun thuisstad Bari. Alleen Clara’s in Rome wonende halfbroer Michele lijkt van slag. Een paar dagen na de begrafenis arriveert hij in de ouderlijke villa. Na jaren van afwezigheid neemt hij zijn intrek in zijn tot berghok vertimmerde slaapkamer. Na verloop van tijd komt hij te weten wat Clara die lentenacht echt overkomen is.

De wreedheid zit vol spanning, toch is de roman geen thriller. De donkere dreiging is niet te wijten aan horror of moord, maar aan de evolutie die de familie Salvemini in de loop der jaren doormaakte. Toen de ambitieuze jonge aannemer Vittorio in 1971 een vervallen villa met zwembad in Bari kocht, hield hij er nog redelijk fatsoenlijke normen en waarden op na. Naarmate zijn zakelijke imperium groeide, kromp zijn ethisch bewustzijn. Ritselen, omkopen en smeren werden zijn tweede natuur; voor de buitenwereld bleef hij een keurige succesvolle zakenman.

Toch is Vittorio geen godfather en is De wreedheid geen maffiaverhaal. Op verbluffende én subtiele wijze beschrijft Nicola Lagioia hoe geld en macht mensen corrumpeert en geleidelijk verandert in egoïstische monsters. De Zuid-Italiaanse aannemersfamilie Salvemini had net zo goed een familie West-Vlaamse textielboeren of Texaanse oliebaronnen kunnen zijn.

Lagioia wisselt voortdurend van perspectief en tijd. In het begin lijkt dat verwarrend, maar hij verspringt op zeer ingenieuze wijze en vergroot daardoor alleen maar het leesplezier. Hoofdstukken zijn er niet, wat het moeilijk maakt om de vuistdikke roman even opzij te leggen. Dat hoeft ook niet, want De wreedheid is een fantastische, intens verslavende trip.

 

Nicola Lagioia

Nicola Lagioia (°1973) is geboren en getogen in Bari, en woont en werkt nu in Rome. Hij is redacteur bij een uitgeverij, presenteert een cultuurprogramma op de radio en debuteerde in 2001 met het nog niet in het Nederlands vertaalde Tre sistemi per sbarazzarsi di Tolstoj, ‘Drie manieren om van Tolstoi af te raken’. De wreedheid is zijn vierde roman.

 

De wreedheid, Nicola Lagioia, De Bezige Bij (oorspronkelijke titel: La ferocia), 460 blz., 24,90 euro

 

© Jan Stevens

Plotseling, liefde

plotseling liefdeHelemaal op het einde van het indringende Plotseling, liefde verklapt de 84 jarige Israëlische schrijver Aharon Appelfeld het geheim van goede literatuur. ‘Het juiste schrijven moest zijn als grootvaders boerenkiel: een eenvoudig hemd zonder enige versiering, prettig om te dragen.

 

Aharon Appelfeld houdt niet van mooischrijverij: zinnen moeten direct en ter zake zijn, zonder tierlantijntjes. ‘Alleen mensen met innerlijke conflicten schreven krullerig en vaag, en je had altijd de indruk dat ze iets te verbergen hadden.’ Ook in het in 2003 in het Hebreeuws verschenen, pas nu voor het eerst in het Nederlands vertaalde, Plotseling, liefde zijn alle overbodige adjectieven en beschrijvingen geschrapt. Wat rest is een rijke roman over leven, familie, liefde, schrijven en dood.

Prille zeventiger Ernst was in zijn jonge jaren een fanatieke medestander van Jozef Stalin. Hij stak in Oekraïne de winkels van gelovige Joden in brand, en verloochende zo zijn eigen afkomst. Hij verloor zijn eerste vrouw en dochter in de holocaust. Het huwelijk met zijn tweede vrouw liep op de klippen. Tot aan zijn pensioen werkte hij tegen zijn zin bij een verzekeringsmaatschappij in Jeruzalem. ’s Nachts schreef hij romans. Doorheen de jaren verzamelde hij in zijn appartement stapels onuitgegeven manuscripten.

Ernst is er zich goed van bewust dat zijn geschriften niet deugen. Zijn veertig jaar jongere huishoudhulp Irene draagt hij meermaals op na zijn dood al zijn geschriften te verbranden. Hoe hard hij nu ook op zijn teksten zwoegt, bij het ochtendgloren heeft hij alleen nog zin om ze te verscheuren. Irene voelt diepe genegenheid voor Ernst en probeert hem zoveel mogelijk op te beuren. Ondanks haar goede zorgen belandt hij toch in een zware depressie.

Pas nadat hij te horen krijgt dat hij kanker heeft en terminaal is, slaagt hij er in om verhalen te schrijven die tot op het bot gaan. Hij gooit alle ballast overboord, en vindt gemoedsrust én liefde bij zijn muze Irene. Bijna als vanzelf krijgt hij toegang tot een ‘reservoir vol levend water’: zijn eigen kindertijd bij zijn diepgelovige chassidische grootouders in de Karpaten. Ernst schrijft als bezeten, ervan overtuigd dat hij ‘de engel des doods’ zo op afstand kan houden.

 

Aharon Appelfeld was halverwege de veertig toen hij zijn eigen ‘reservoir vol levend water’ ontdekte en met zijn roman Badenheim 1939 debuteerde. Sindsdien publiceert hij literaire pareltjes die allemaal hun wortels vinden in zijn eigen leven. Maar echt autobiografisch zijn zijn boeken nooit; zijn eigen ervaringen timmert hij op ingenieuze wijze om tot fictie.

Als jongen van negen ontsnapte Appelfeld uit een concentratiekamp in Oekraïne, waarna hij drie jaar lang alleen in een bos ronddoolde. In 1946 trok hij naar Palestina, om er mee te gaan werken aan de oprichting van de nieuwe staat Israël. Van jonge mensen van zijn generatie werd verwacht dat ze radicaal met hun familie braken om in de kibboets geherprogrammeerd te worden tot ‘nieuwe Joden’. Maar Appelfeld kon zijn verleden niet wissen en zijn ouders en grootouders niet zomaar vergeten. Niet voor niets blijven in Plotseling, liefde de ouders en grootouders van Ernst en Irene levende wezens, ook al zijn ze al jaren dood.

 

Aharon Appelfeld, Plotseling, liefde, Ambo/Anthos, (oorspronkelijke titel: Pitom ahava), 214 blz., 21,99 euro

 

© Jan Stevens

De getalenteerde mijnheer Hayden

waarheid en andere leugensMet zijn heerlijke thrillerdebuut De waarheid en andere leugens treedt de Duitse auteur Sascha Arango moeiteloos in de voetsporen van Patricia Higsmith met haar klassieker The talented Mr. Ripley.

 

Berliner Sascha Arango schrijft sinds jaar en dag toneelstukken en scenario’s voor de Duitse film en televisie. Zo is hij verantwoordelijk voor een hele rist afleveringen van de ook bij ons niet onbekende succesvolle krimireeks Tatort. Nu debuteert hij op zijn vierenvijftigste met de misdaadroman De waarheid en andere leugens. Meteen een schot in de roos.

Bestsellerauteur Henry Hayden heeft zijn zaakjes mooi op orde. Hij woont samen met zijn verlegen vrouw Martha in een kast van een huis, rijdt rond in een super-de-luxe Maserati en staat bij iedereen bekend als een vriendelijke, ruimdenkende en geniale schrijver. De werkelijkheid is iets ingewikkelder: met zijn verleden (en heden) als gentleman-oplichter flaneert Henry door het leven als ‘een gangster die de perfecte misdaad heeft gepleegd’. Hij is een fan van vrouwelijk schoon en profiteert van zijn schrijversstatus om graag en vaak de katjes in het donker te knijpen. Hij heeft ook een ‘vaste minnares’: zijn naar lelietjes-van-dalen ruikende redactrice Betty. Henry is best tevreden met zijn bestaan, tot Betty hem verteld dat ze zwanger is van hem. Hij belooft haar dat hij zijn vrouw alles zal vertellen om vervolgens bij haar in te trekken. Maar dat is makkelijker gezegd dan gedaan. Want hij heeft helemaal geen zin om ‘zijn onbezorgde eenzaamheid in te ruilen tegen een gezinsleven waarvoor hij niet gemaakt is’. Langzaam maar zeker rijpt het plan om zijn minnares uit de weg te ruimen. Al is ook dat makkelijker gezegd dan gedaan.

Sascha Arango’s elegante amorele personage Henry Hayden lijkt sterk op Patricia Higsmiths wereldberoemde karakter Tom Ripley. Net als Ripley is Hayden een crimineel eerste klasse, en net als Ripley lijkt hij ook zo geloofwaardig dat je als lezer zijn misstappen graag met de mantel der liefde bedekt. Inclusief moord.

 

De waarheid en andere leugens, Sascha Arango, Signatuur (originele titel: Die Wahrheit und andere Lugen), 240 blz., 19,95 euro

 

© Jan Stevens

Cop killer

veroordeeldAtlanta, November 1974. Een paar maanden geleden is president Richard Nixon naar aanleiding van het Watergateschandaal afgetreden, het Congres heeft net de financiering voor de oorlog in Vietnam stopgezet en de mooie, door het leven niet gespaarde Kate Murphy maakt zich klaar voor haar eerste dag bij het City of Atlanta Police Department. Dat belooft geen wandeling in het park te worden, want het overgrote deel van haar collega’s zijn blanke, drankverslaafde racisten én vrouwenhaters die onder hoogspanning staan omdat een vermeende zwarte seriemoordenaar, de ‘shooter’, het op blanke agenten gemunt heeft. Kate wordt toegewezen aan Jimmy Lawson. Hij was een dag eerder getuige van de moord door de shooter op zijn politiepartner Don Wesley. Jimmy verwelkomt haar in zijn patrouillewagen met de gevleugelde woorden: ‘Kut die je bent’. Later zal Kate bevriend raken met Jimmy’s zus Maggie, die eveneens politieagente is. Wanneer Maggie ontdekt dat haar broers verklaring over de aanslag op Don met haken en ogen aaneenhangt, besluit ze samen met Kate op onderzoek uit te trekken.

Voor Veroordeeld baseerde Queen of Crime Karin Slaughter zich op een waargebeurde reeks moorden uit de jaren zeventig in de zuidelijke stad Atlanta waar het racisme welig tierde, ook al had de zwarte meerderheid net een zwarte burgemeester verkozen. In een denderende rechttoe-rechtaan-machostijl schetst ze een geloofwaardig beeld van dat corrupte blanke politiecorps dat nog niet doorheeft dat de tijden écht aan het veranderen zijn. Soms drenkt Slaughter haar pen in een overdosis testosteron, waardoor haar agenten karikaturale trekjes krijgen en onbedoeld connotaties oproepen met hun geheel in leder gehulde collega van de seventies discoband Village People. Om haar talloze Nederlandse fans te behagen, maakt Slaughter ook nog een uitstap naar Amsterdam tijdens de Tweede Wereldoorlog. Haar talloze Vlaamse fan krijgen dan weer een paar sneren. Zo laat ze een van haar personages zeggen: ‘Vlamingen praten alsof ze bloemen in hun mond hebben.’ Iets waar ze zich in haar dankwoord overigens netjes voor verontschuldigd.

 

Veroordeeld, Karin Slaughter, Cargo (originele titel: Cop Town), 480 blz., 19,90 euro.

 

 

 

© Jan Stevens